Bạn đã có bằng đại học một ngành, nhưng công việc hoặc một vị trí bạn nhắm tới yêu cầu bằng ngành khác. Đây là tình huống khá phổ biến và có lối đi riêng.
Lợi thế so với học lại từ đầu
Với người đã có một bằng đại học, phần kiến thức chung thường được xem xét công nhận. Nghĩa là thời gian học có thể ngắn hơn đáng kể so với người bắt đầu từ đầu.
Ngoài ra bạn còn có lợi thế:
- Đã quen với cách học ở bậc đại học — biết cách đọc tài liệu, làm bài, viết theo chuẩn.
- Đã làm khoá luận một lần, nên chặng cuối bớt đáng sợ.
- Biết mình cần gì, chọn được đúng thứ để tập trung.
Kiểm tra trước khi quyết định
Hỏi trường bạn định vào những câu cụ thể:
- Với bằng ngành X, tôi thuộc diện nào trong thông báo tuyển sinh?
- Chương trình gồm bao nhiêu tín chỉ, so với người học từ đầu là bao nhiêu?
- Thời gian dự kiến bao lâu?
- Việc công nhận các học phần đã học dựa trên căn cứ gì, tôi cần nộp giấy tờ gì?
- Học phí tính thế nào với diện của tôi?
- Điều kiện tốt nghiệp có gì khác không?
Hỏi bằng thư điện tử và giữ lại câu trả lời — đây là thông tin ảnh hưởng tới cả thời gian lẫn chi phí.
Câu hỏi quan trọng nhất: bạn cần bằng hay cần kiến thức?
Đây là câu nên trả lời trước tiên, vì hai mục tiêu dẫn tới hai lựa chọn khác nhau.
Nếu bạn cần bằng để đáp ứng một yêu cầu cụ thể — tiêu chuẩn chức danh, điều kiện thi tuyển, yêu cầu của vị trí — thì văn bằng hai là con đường đúng. Nhưng phải kiểm tra chính xác tên ngành được yêu cầu.
Nếu bạn cần kiến thức để làm tốt hơn công việc, hãy cân nhắc các lựa chọn khác trước:
- Khoá học chuyên sâu ngắn hạn về đúng mảng bạn cần.
- Chứng chỉ nghề nghiệp trong lĩnh vực đó.
- Học thạc sĩ ngành đó — với người đã có bằng đại học, đây đôi khi là lựa chọn hợp lý hơn văn bằng hai.
Điểm cuối đáng cân nhắc: nếu ngành bạn muốn chuyển sang có chương trình thạc sĩ nhận người trái ngành (thường kèm học phần bổ sung), việc học thẳng lên có thể tiết kiệm thời gian hơn — và bằng thạc sĩ thường có giá trị cao hơn bằng đại học thứ hai.
Hãy so sánh cả hai phương án về thời gian, chi phí, và mức đáp ứng mục tiêu của bạn.
Nếu bạn học để chuyển nghề
Cần thực tế: bằng cấp một mình hiếm khi đủ để chuyển nghề. Nhà tuyển dụng ở ngành mới sẽ nhìn cả kinh nghiệm.
Vài việc nên làm song song:
- Tích luỹ kinh nghiệm dù nhỏ trong lĩnh vực mới — dự án, việc bán thời gian, hỗ trợ người trong nghề.
- Nói chuyện với người đang làm nghề đó trước khi cam kết. Nhiều người học xong mới phát hiện công việc thực tế khác hẳn hình dung.
- Tìm hiểu xem ngành đó có yêu cầu chứng chỉ hành nghề riêng không.
Về khối lượng thực tế
Đừng đánh giá thấp: dù được công nhận phần chung, phần chuyên ngành vẫn là khối lượng đáng kể. Và nếu bạn đã đi làm nhiều năm, việc quay lại nhịp học cần thời gian.
Hãy hỏi rõ số tín chỉ thực tế và tính ra số học kỳ, rồi đối chiếu với quỹ thời gian của bạn.
Nếu bạn đã có bằng cao đẳng hoặc trung cấp
Trường hợp này khác với văn bằng hai — nó thuộc diện liên thông và có quy định riêng. Hãy hỏi rõ bạn thuộc diện nào, vì điều kiện, thời gian và học phí có thể khác nhau.
Một điều đáng nhớ
Với người đã có một bằng đại học, câu hỏi không phải học thêm có tốt không — mà là với mục tiêu cụ thể của tôi, đây có phải cách hiệu quả nhất không.
Đôi khi câu trả lời là có. Đôi khi một chứng chỉ chuyên môn sáu tháng giải quyết được vấn đề mà bốn năm không giải quyết được — hoặc ngược lại, chỉ có tấm bằng mới gỡ được rào cản.
Việc đáng làm là trả lời câu hỏi đó bằng thông tin thật trước khi cam kết.
Câu hỏi thường gặp
Học văn bằng hai có ngắn hơn học lại từ đầu không?
Thường ngắn hơn đáng kể vì phần kiến thức chung được xem xét công nhận. Nhưng cần hỏi cụ thể trường về số tín chỉ thực tế và thời gian dự kiến.
Câu hỏi quan trọng nhất trước khi quyết định là gì?
Bạn cần bằng hay cần kiến thức. Nếu cần bằng cho một yêu cầu cụ thể thì văn bằng hai là đúng; nếu cần kiến thức thì có thể có lựa chọn hiệu quả hơn.
Có nên cân nhắc học thẳng lên thạc sĩ không?
Đáng cân nhắc. Nếu ngành đó có chương trình thạc sĩ nhận người trái ngành kèm học phần bổ sung, việc học thẳng lên có thể tiết kiệm thời gian hơn.
Bằng thứ hai có đủ để chuyển nghề không?
Hiếm khi đủ. Nhà tuyển dụng ở ngành mới nhìn cả kinh nghiệm, nên cần tích luỹ kinh nghiệm song song dù nhỏ.
Đã có bằng cao đẳng thì thuộc diện nào?
Thuộc diện liên thông chứ không phải văn bằng hai, và có quy định riêng về điều kiện, thời gian cùng học phí. Cần hỏi rõ.
