Ghi chú: cách làm để bốn năm sau vẫn dùng được

Với hệ từ xa, bạn tự đọc là chính. Và cách bạn ghi lại những gì đọc quyết định việc ôn thi sau này mất một buổi hay một tuần.

Vì sao ghi chú kiểu cũ không hiệu quả

Hai cách phổ biến nhất đều kém:

Gạch chân khắp sách. Sáu tháng sau ôn thi, bạn mở ra và thấy nửa trang được gạch — không giúp gì cả, vì bạn phải đọc lại toàn bộ.

Chép lại nguyên văn. Tốn thời gian mà không tạo ra hiểu biết. Chép là hoạt động thụ động; não bạn có thể chép mà không hiểu gì.

Điểm chung: cả hai đều không buộc bạn xử lý thông tin. Mà chính việc xử lý mới tạo ra ghi nhớ.

Nguyên tắc: viết bằng lời của mình

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Sau khi đọc một mục, gấp sách lại và viết ý chính bằng cách bạn hiểu.

Việc này làm hai việc cùng lúc:

• Kiểm tra hiểu biết. Nếu không viết được, bạn chưa hiểu — và bạn biết ngay lúc đó chứ không phải lúc thi.
• Tạo ra thứ dùng lại được. Ghi chú bằng lời của bạn đọc lại dễ hiểu hơn nhiều so với câu chép từ sách.

Nó chậm hơn chép, nhưng tiết kiệm rất nhiều ở khâu ôn tập.

Cấu trúc một ghi chú dùng được

Với mỗi mục hoặc mỗi bài giảng:

• Ý chính — hai ba câu bằng lời của bạn.
• Khái niệm cần nhớ — định nghĩa ngắn gọn.
• Một ví dụ cụ thể — tự nghĩ ra càng tốt, vì việc nghĩ ra ví dụ chính là bằng chứng bạn hiểu.
• Liên hệ với công việc của bạn, nếu có.
• Câu hỏi còn vướng — để hỏi giảng viên hoặc nhóm học.

Dòng thứ tư là dòng có giá trị nhất với người vừa làm vừa học. Kiến thức gắn với trải nghiệm thật bám lâu hơn nhiều so với kiến thức trừu tượng.

Dòng cuối cũng quan trọng: nó biến những chỗ mơ hồ thành câu hỏi cụ thể thay vì để chúng trôi qua.

Ghi chú cho kỳ thi và ghi chú cho khoá luận

Hai loại này khác nhau và nên tách:

Ghi chú học phần — phục vụ việc hiểu bài và ôn thi. Tổ chức theo học phần và theo chương.

Ghi chú tư liệu — những gì bạn đọc thêm, những ý tưởng cho khoá luận, những vấn đề trong công việc bạn thấy đáng nghiên cứu. Tổ chức riêng và giữ suốt bốn năm.

Loại thứ hai là thứ nhiều người không làm và về sau tiếc. Khi tới lúc chọn đề tài khoá luận, bạn có sẵn một danh sách thay vì ngồi loay hoay từ đầu.

Ghi thông tin nguồn ngay từ đầu

Đây là thói quen tiết kiệm nhiều ngày ở giai đoạn khoá luận: mỗi lần ghi chú từ một tài liệu, ghi luôn thông tin thư mục đầy đủ — tác giả, năm, tên tài liệu, nhà xuất bản, số trang.

Và quan trọng không kém: đánh dấu rõ đâu là câu chép nguyên văn, đâu là ý bạn tóm tắt.

Rất nhiều trường hợp đạo văn không cố ý bắt nguồn từ việc ghi chú không phân biệt — vài tháng sau bạn mở ra và tưởng câu đó là của mình.

Ghi trên giấy hay trên máy

Cả hai đều dùng được, tuỳ bạn. Vài điểm cân nhắc:

Trên giấy: chậm hơn nên buộc bạn chắt lọc, ít bị phân tán. Nhược điểm là khó tìm lại và khó sao lưu.

Trên máy: tìm kiếm được, sao lưu được, dán được vào bài viết sau này. Nhược điểm là dễ chép nguyên văn mà không xử lý, và dễ bị phân tán bởi thông báo.

Nếu ghi trên máy, hãy có quy tắc rõ về đặt tên file và thư mục — với bốn năm, số lượng file sẽ rất lớn.

Ôn tập từ ghi chú

Ghi chú tốt cho phép bạn ôn theo cách hiệu quả:

• Đọc ghi chú rồi gấp lại, tự nhắc lại. Chỗ không nhắc được là chỗ cần quay lại giáo trình.
• Biến ghi chú thành câu hỏi và tự trả lời — hiệu quả hơn nhiều so với đọc lại.
• Ôn cách quãng — xem lại sau một tuần, một tháng. Ghi chú ngắn khiến việc này khả thi; giáo trình dày thì không.

Một việc nên làm cuối mỗi học phần

Khi kết thúc một học phần, dành ba mươi phút viết một bản tóm tắt một trang cho cả học phần: nó nói về cái gì, những khái niệm cốt lõi, và điều gì bạn thấy dùng được.

Sau bốn năm bạn có một tập tóm tắt của toàn bộ chương trình. Nó có ích khi làm khoá luận, khi ôn cho các kỳ thi tổng hợp, và cả khi cần nhớ lại điều gì đó nhiều năm sau.

Ba mươi phút mỗi học phần — đây là một trong những khoản đầu tư có tỉ lệ hoàn vốn cao nhất trong bốn năm.

Câu hỏi thường gặp