Chọn ngành khi đã đi làm: khác hẳn với chọn ngành ở tuổi mười tám

Người mười tám tuổi chọn ngành dựa trên hình dung. Người đã đi làm chọn dựa trên trải nghiệm — đó là lợi thế lớn.

Nhưng bạn cũng có ràng buộc mà người trẻ không có: thời gian ít hơn, chi phí thật hơn, và mục tiêu cụ thể hơn. Nên việc chọn đúng quan trọng hơn.

Ba tình huống thường gặp

Học đúng lĩnh vực đang làm. Bạn đã làm nghề nhiều năm nhưng chưa có bằng, và cần bằng để hợp thức hoá hoặc để thăng tiến.

Lợi thế: bạn hiểu phần lớn nội dung từ thực tế, học nhẹ hơn nhiều, và áp dụng được ngay. Đây thường là lựa chọn hiệu quả nhất.

Học một lĩnh vực gần để mở rộng vai trò. Từ chuyên môn sang quản lý, từ kỹ thuật sang kinh doanh.

Lợi thế: nền cũ vẫn dùng được và trở thành điểm mạnh riêng — người quản lý hiểu chuyên môn có giá trị hơn người chỉ biết quản lý.

Chuyển hẳn sang lĩnh vực khác.

Cần cân nhắc kỹ: bằng cấp một mình hiếm khi đủ để chuyển nghề. Nhà tuyển dụng ở ngành mới sẽ nhìn cả kinh nghiệm. Hãy nói chuyện với người đang làm nghề đó trước, và có kế hoạch tích luỹ kinh nghiệm song song.

Câu hỏi quan trọng nhất: có yêu cầu về tên ngành không

Nếu bạn học để đáp ứng điều kiện cho một vị trí, một kỳ thi tuyển, hoặc một tiêu chuẩn chức danh — đây là câu phải trả lời trước mọi thứ khác.

Cách làm:

• Lấy văn bản quy định gốc, đọc đúng câu chữ, ghi lại chính xác tên ngành hoặc nhóm ngành được yêu cầu.
• Đối chiếu với tên ngành trong đề án tuyển sinh của trường.
• Nếu không chắc, hỏi bộ phận tổ chức cán bộ hoặc đơn vị tuyển dụng và xin trả lời bằng văn bản.

Đừng suy luận rằng hai tên nghe gần nhau thì được chấp nhận. Đây là sai lầm tốn bốn năm và không sửa được.

Đọc chương trình, đừng chỉ đọc tên

Hai trường cùng đào tạo một ngành có thể có chương trình khác nhau đáng kể. Hãy xin đề cương chi tiết và xem:

• Danh sách học phần — có những gì bạn thực sự cần không.
• Tỉ lệ giữa lý thuyết và ứng dụng.
• Có phần thực hành không, và tổ chức thế nào ở hệ từ xa.
• Điều kiện tốt nghiệp — có yêu cầu ngoại ngữ hoặc tin học không.

Điểm cuối rất đáng chú ý. Nhiều người phát hiện ở năm cuối rằng còn một chứng chỉ chưa có.

Cân nhắc về khối lượng

Với người đi làm, độ nặng của chương trình là yếu tố thật. Vài điều nên hỏi:

• Bao nhiêu tín chỉ, chia ra mấy học kỳ.
• Có được đăng ký ít học phần hơn trong một kỳ không.
• Nếu bạn đã học ở đâu đó rồi, có được xem xét công nhận không.
• Thời gian tối đa của chương trình là bao lâu.

Những sai lầm thường gặp

• Chọn ngành dễ nhất. Bốn năm học một thứ không dùng được là bốn năm lãng phí, dù nó dễ.
• Chọn theo lời tư vấn mà không kiểm tra. Đơn vị tư vấn có động cơ riêng; hãy xác nhận thông tin quan trọng với trường.
• Không tính tới điều kiện tốt nghiệp. Đặc biệt yêu cầu ngoại ngữ — nếu bạn chưa có, hãy bắt đầu chuẩn bị ngay từ năm nhất.
• Chọn vì bạn bè hoặc đồng nghiệp học ngành đó.
• Không hỏi người đã học ở trường đó. Đây là nguồn thông tin đáng tin nhất và cũng dễ tìm nhất.

Nếu bạn còn phân vân

Hãy làm ba việc:

• Viết ra mục tiêu cụ thể. Bạn muốn gì sau bốn năm — một vị trí, một mức thu nhập, một khả năng cụ thể.
• Với mỗi ngành đang cân nhắc, hỏi: nó đưa tôi tới mục tiêu đó thế nào? Nếu không trả lời được, đó chưa phải lựa chọn đúng.
• Nói chuyện với người đang ở vị trí bạn muốn tới. Hỏi họ học gì, và nếu làm lại thì họ chọn gì.

Ba việc này mất vài buổi và tiết kiệm được bốn năm.

Câu hỏi thường gặp