Người đi làm mười năm quay lại học thường gặp cú sốc ở đây: mở giáo trình ra, đọc ba trang, và không nhớ gì.
Điều này bình thường. Đọc tài liệu học thuật là một kỹ năng, và kỹ năng nào lâu không dùng cũng rỉ sét.
Đừng đọc như đọc tiểu thuyết
Sai lầm đầu tiên: đọc tuần tự từ đầu tới cuối với tốc độ đều. Tài liệu học thuật không được viết để đọc như vậy.
Thứ tự hiệu quả hơn:
- Xem mục lục trước. Biết chương này gồm những phần gì, nó nằm ở đâu trong bức tranh chung.
- Đọc phần tóm tắt hoặc kết luận của chương trước khi đọc nội dung. Biết đích đến giúp hiểu đường đi.
- Lướt qua các tiêu đề mục để có khung.
- Rồi mới đọc chi tiết, và chỉ đọc kỹ những phần cần.
Với phần lớn tài liệu, ba bước đầu mất mười phút và làm bước bốn nhanh hơn nhiều.
Đọc chủ động
Đọc thụ động là nhìn chữ trôi qua. Đọc chủ động là liên tục đặt câu hỏi:
- Trước khi đọc một mục: mục này định trả lời câu hỏi gì?
- Trong khi đọc: mình có hiểu câu này không? Nếu không, dừng lại.
- Sau mỗi mục: gấp sách lại và tự nhắc lại ý chính bằng lời của mình. Chỗ nào không nhắc được là chỗ chưa vào.
Bước cuối là bước quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ nhất. Nó mất thêm vài phút nhưng khác biệt rất lớn.
Xử lý thuật ngữ không hiểu
Đừng dừng lại tra từng từ — bạn sẽ không bao giờ hết chương.
Cách hiệu quả: đọc hết đoạn, đoán nghĩa từ ngữ cảnh, gạch chân từ chưa rõ. Sau khi đọc xong cả mục, quay lại tra những từ xuất hiện nhiều lần — đó là thuật ngữ cốt lõi, và số này thường ít hơn bạn tưởng.
Lập một danh sách thuật ngữ của riêng bạn cho mỗi học phần. Sau vài tuần, danh sách này gần như đủ và tốc độ đọc của bạn khác hẳn.
Ghi chú để dùng lại được
Ghi chú vô dụng nhất là gạch chân khắp sách. Sáu tháng sau ôn thi, bạn mở ra và thấy nửa trang được gạch — không giúp gì.
Ghi chú dùng lại được nên gọn và có cấu trúc. Với mỗi mục:
- Ý chính, viết bằng lời của bạn.
- Một ví dụ cụ thể — tự nghĩ ra càng tốt.
- Liên hệ với công việc của bạn, nếu có.
Dòng cuối là dòng có giá trị nhất với người vừa làm vừa học. Kiến thức gắn với trải nghiệm thật bám lâu hơn nhiều.
Nếu tài liệu quá khó
Đừng cố đọc mãi một chỗ không hiểu. Vài cách vào bằng cửa khác:
- Tìm một tài liệu dễ hơn về cùng chủ đề để có nền, rồi quay lại. Sách nhập môn, bài giảng cơ bản, thậm chí video giải thích.
- Xem bài giảng của giảng viên trước rồi mới đọc giáo trình. Nghe giải thích dễ hơn đọc.
- Hỏi giảng viên hoặc bạn cùng khoá. Đôi khi một câu giải thích tháo được nút thắt mà bạn vật lộn cả buổi.
- Bỏ qua tạm và quay lại sau. Nhiều khi một khái niệm khó trở nên rõ khi bạn đã đọc phần sau.
Về việc tập trung
Người đã lâu không học thường thấy khó ngồi lâu. Vài điều giúp:
- Bắt đầu với khoảng ngắn — hai mươi phút tập trung thật, rồi nghỉ. Tăng dần theo tuần.
- Tắt thông báo. Một tiếng tập trung thật bằng ba tiếng vừa đọc vừa xem điện thoại.
- Đọc ở nơi cố định. Nó tạo tín hiệu cho não.
- Đọc lúc tỉnh táo nhất, không phải lúc còn sức thừa cuối ngày.
Đừng đo mình bằng tuần đầu
Những tuần đầu sẽ chậm. Bạn có thể mất hai tiếng cho một chương mà người quen đọc chỉ mất bốn mươi phút.
Điều này bình thường và nó thay đổi. Sau vài tháng đọc đều, tốc độ và khả năng nắm ý của bạn sẽ khác hẳn — và bạn sẽ không còn nghĩ về việc này nữa.
Câu hỏi thường gặp
Nên đọc giáo trình theo thứ tự nào?
Xem mục lục trước, đọc tóm tắt hoặc kết luận của chương, lướt qua các tiêu đề mục để có khung, rồi mới đọc chi tiết.
Đọc chủ động là gì?
Liên tục đặt câu hỏi khi đọc, và sau mỗi mục thì gấp sách lại tự nhắc lại ý chính bằng lời của mình. Chỗ không nhắc được là chỗ chưa vào.
Gặp thuật ngữ không hiểu thì làm sao?
Đừng dừng tra từng từ. Đọc hết đoạn, đoán từ ngữ cảnh, gạch chân, rồi quay lại tra những từ xuất hiện nhiều lần.
Ghi chú thế nào để ôn thi còn dùng được?
Gọn và có cấu trúc: ý chính bằng lời của bạn, một ví dụ cụ thể, và liên hệ với công việc của bạn nếu có.
Tài liệu quá khó thì làm sao?
Tìm tài liệu dễ hơn về cùng chủ đề để có nền, xem bài giảng trước khi đọc giáo trình, hỏi giảng viên, hoặc bỏ qua tạm rồi quay lại sau.